Debaty sejmowex789 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zwiększenia subwencji finansowych dla gmin

   W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 30 kwietnia 1998 r. (nr SPS-0202-534/98), interpelacją pana posła Czesława Fiedorowicza w sprawie zwiększenia subwencji dla gmin - uprzejmie wyjaśniam, że rząd nie ma prawa do zwiększania subwencji lub tworzenia nowych rodzajów subwencji, bowiem są one częścią systemu finansów gminnych, uregulowanych ustawą z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin (DzU z 1998 r. nr 30, poz. 164), i co roku są określane w ustawie budżetowej. W ciągu roku mogą być jedynie uruchamiane rezerwy subwencji.    Zgodnie z art. 13 ust. 2 i 3 ww. ustawy rezerwą subwencji ogólnej dysponuje minister finansów w porozumieniu z ogólnopolską reprezentacją gmin (przez którą rozumie się, do czasu innego uregulowania, Krajowy Sejmik Samorządu Terytorialnego), przy czym minister finansów może samodzielnie przeznaczyć na pomoc gminom, w przypadkach losowych, do 10% kwoty tej rezerwy. Kryteria podziału rezerwy subwencji ogólnej są określane corocznie w drodze wspólnych uzgodnień ministra finansów i Krajowego Sejmiku Samorządu Terytorialnego (w 1997 r. rezerwa ta została przeznaczona dla gmin dotkniętych skutkami powodzi).    Minister finansów dysponuje również rezerwą subwencji na zadania oświatowe, jednakże przy dokonywaniu podziału środków niezbędne jest zasięgnięcie opinii ministra edukacji narodowej oraz strony samorządowej Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego (art. 12 ust. 3 ww. ustawy). Decyzje o przeznaczeniu środków tej rezerwy podejmowane są w czasie posiedzeń stałego Zespołu ds. Reformy Systemu Oświaty działającego w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, w którego skład wchodzą przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Finansów i samorządu terytorialnego.    Jeśli zaś chodzi o przytoczone przez pana posła Czesława Fiedorowicza przykłady zmniejszania dochodów gmin, to uprzejmie informuję, że:    1. Zgodnie z art. 45 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (DzU nr 105, poz. 509 z późn. zm.), wypłata dodatków mieszkaniowych jest zadaniem własnym gminy, dofinansowywanym przez budżet państwa w formie dotacji celowej, w granicach kwot określonych na ten cel w ustawie budżetowej. Z uwagi na to, że kwota zapotrzebowania na dotację jest pochodną wielu czynników, m.in. takich jak: dochód gminy, struktura własności zasobów mieszkaniowych na terenie gminy, dochody gospodarstw domowych i ich liczebność - ustawa o najmie lokali mieszkalnych (...) pozwala na możliwość wyboru przez gminę korzystniejszego dla niej, jednego z dwóch wzorów określania wysokości zapotrzebowania na środki budżetowe, tj. wzoru strukturalnego lub dochodowego.    Zgodnie z formułą określania wysokości dodatku mieszkaniowego zawartą w ww. ustawie, gospodarstwo domowe uprawnione do dodatku zobowiązane jest do pokrycia jedynie części - określonej ustawowo - wydatków przypadających na dany lokal mieszkalny. Różnica do wysokości pełnych kosztów utrzymania lokalu przypadających na normatywną powierzchnię użytkową może być pokrywana na wniosek uprawnionego - z budżetu gminy oraz z budżetu państwa.    Jednocześnie należy zaznaczyć, że sposób rozliczania dotacji przez gminy za dany kwartał pozwala - w przypadku wzrostu liczby wypłaconych dodatków mieszkaniowych ponad liczbę dodatków już wypłacanych - wystąpić do wojewody o uzupełnienie dotacji do należnej wysokości. Wojewodowie - w sytuacji rozdysponowania w całości przyznanej na ten kwartał należnej kwoty dotacji, mogą złożyć wniosek o jej uzupełnienie do prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Minister finansów, na wniosek prezesa UMiRM, dokonuje przeniesień tych środków do budżetów wojewodów.    Ponadto uprzejmie informuję, że w przygotowanych przez rząd działaniach osłonowych dla grup ludności o najniższych dochodach przyjęto, że podstawowym instrumentem łagodzenia skutków uwolnienia z dniem 5 grudnia 1997 r. cen ciepła, jest system dodatków mieszkaniowych. W związku z rozpoczętym w 1997 r. procesem uwalniania cen na media energetyczne rząd zapowiedział, że katalog wydatków stanowiących podstawę obliczania dodatku mieszkaniowego będzie sukcesywnie rozszerzany - odpowiednio do podejmowanych decyzji o uwolnieniu cen na kolejne nośniki energetyczne.    W ustawie budżetowej na 1998 r. na dotacje celowe dla gmin na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych zaplanowano 497 331 tys. zł, tj. o 47% więcej w stosunku do kwot wydatków przeniesionych do budżetów wojewodów na ten cel w 1997 r., przy czym wskaźnik dofinansowania gmin dotacją z budżetu państwa na realizację omawianego zadania w 1997 r. wyniósł w skali kraju 50,2%.    Wielkość wypłaconych przez gminę dodatków mieszkaniowych oraz kwot dotacji celowych przekazanych z budżetu państwa na dofinansowanie tego zadania nie wpływa na wysokość przyznawanej subwencji ogólnej.    2. Nowelizacja Karty nauczyciela, wprowadzona w dniu 14 czerwca 1996 r., wniosła szereg zmian w zakresie uprawnień pracowniczych nauczycieli.    Jedną z istotniejszych zmian było wprowadzenie, w miejsce częściowego zwrotu czynszu i opłat eksploatacyjnych, uprawnienia do nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego (który nie jest dodatkiem mieszkaniowym w rozumieniu ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych), wyłącznie dla nauczycieli posiadających kwalifikacje pedagogiczne.    Uprawnienie to przysługuje nauczycielom zatrudnionym w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć w szkołach i placówkach położonych na terenie wsi oraz miast liczących do 5 tys. mieszkańców. Dodatki te nie przysługują wszystkim nauczycielom, jak to miało miejsce w przypadku uprawnienia do częściowego zwrotu czynszu, lecz tylko tym, którzy posiadają kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela.    W 1997 r. jedynym możliwym rozwiązaniem problemu finansowego, powstałego w związku z ustawowym wprowadzeniem dodatków mieszkaniowych dla nauczycieli, było przeznaczenie rezerwy subwencji na zadania oświatowe, o której mowa w art. 12a ust. 3 ustawy o finansowaniu gmin, w uzgodnieniu ze stroną samorządową Zespołu do spraw Reformy Systemu Oświaty (działającego w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego), przede wszystkim na uzupełnienie subwencji na zadania oświatowe gminom, które przedstawiły stosowną kalkulację kosztów z tym związanych.    Natomiast w algorytmie rozdziału subwencji na zadania oświatowe w 1998 r. uwzględniono już wypłatę dodatków mieszkaniowych przez zróżnicowanie gmin ze względu na wydatki na wynagrodzenia nauczycieli, przyjmując odrębne uśrednione wielkości wynagrodzeń dla nauczycieli zatrudnionych:    - we wsiach i miasteczkach do 5 tys. mieszkańców,    - w miastach powyżej 5 tys. mieszkańców.    Wielkości te uwzględniają wyższe kwoty tych wynagrodzeń, m.in. ze względu na wprowadzony - zarządzeniem ministra edukacji narodowej z dnia 4 maja 1997 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłacania nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego (Monitor Polski nr 16, poz. 154) - w miejsce częściowego zwrotu czynszu i opłat eksploatacyjnych - dodatek mieszkaniowy dla nauczycieli.    3. W kwestii dochodów gmin z podatku od środków transportowych pragnę poinformować, że - zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o finansowaniu dróg publicznych (DzU nr 123, poz. 780) - w miejsce częściowo zlikwidowanego podatku od środków transportowych, do dochodów gmin została włączona subwencja drogowa, rekompensująca gminom utratę tych dochodów.    W toku prac w parlamencie nad cytowaną wyżej ustawą minister finansów przedstawił informację o wolnym tempie wpływu dochodów do budżetu państwa w pierwszych miesiącach każdego roku budżetowego oraz wykaz obligatoryjnych wydatków ponoszonych w tym okresie. Na przykład specyfiką podatku dochodowego od osób fizycznych jest fakt, iż wpływy z tego podatku w okresie pierwszego półrocza są mniejsze niż w drugim półroczu, bowiem w tym czasie dokonywane są zwroty nadpłat powstałych w roku poprzednim oraz podatnicy płacą w tym okresie niższe zaliczki na poczet tego podatku. Ponadto nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego dokonywane są wypłaty tzw. trzynastki, które stanowią znaczne obciążenie dla budżetu państwa. Również podwyżki wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej od paru lat uruchamiane są w kwietniu.    Z tych właśnie względów ustawa o finansowaniu dróg publicznych ustaliła przekazywanie gminom przez ministra finansów subwencji drogowej w dwóch ratach, w terminach do dnia 31 maja i do 31 października każdego roku.    Zdając sobie sprawę z uciążliwości wynikających z późniejszego zasilenia gmin subwencją drogową w porównaniu z terminem dotychczasowego wpływu podatku od środków transportowych (płaconego zarówno przez posiadaczy pojazdów osobowych, które obecnie nie podlegają opodatkowaniu tym podatkiem, jak i posiadaczy pozostałych pojazdów), zwracam jednak uwagę, że w 1997 r. stanowił on zaledwie około 2,9% łącznych dochodów budżetów gmin.    Powyższa sytuacja została uwzględniona przez parlament w toku prac nad omawianą ustawą, w tym również przy określaniu terminów przekazywania gminom rat subwencji drogowej.    Jednocześnie uprzejmie informuję, że minister finansów - wypełniając delegację zawartą w art. 27f ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin (DzU z 1998 r. nr 30, poz. 164) w dniu 4 maja br. wydał rozporządzenie w sprawie zasad i trybu przyznawania gminom subwencji drogowej.    W związku z powyższym wszystkie gminy - pismem z dnia 7 maja br. - zostały powiadomione o rocznej kwocie subwencji drogowej, którą ustalono, mnożąc ogólną kwotę subwencji drogowej przez współczynnik udziału gminy w ogólnej kwocie subwencji drogowej. Współczynnik udziału gminy w ogólnej kwocie subwencji drogowej, obliczony do jedenastego miejsca po przecinku, jest równy procentowemu udziałowi dochodów gminy z tytułu podatku od środków transportowych za 1997 r., uzyskanych w 1997 r. w części dotyczącej podatku od środków transportowych zlikwidowanego od 1 stycznia 1998 r. Pierwsza rata subwencji drogowej, w wysokości 60% rocznej kwoty tej subwencji, zostanie przekazana na rachunki gmin do 31 maja 1998 r.    W 1998 r. ww. współczynnik, który posłużył do wyliczenia subwencji drogowej, został obliczony na podstawie kwoty wykazanej przez każdą gminę w informacji wstępnej o dochodach gminy z tytułu podatku od środków transportowych, zrealizowanych według stanu na dzień 31 grudnia 1997 r., oraz w oparciu o wysokość rocznej kwoty subwencji drogowej.    Przy wyliczaniu wielkości subwencji drogowej dla poszczególnych gmin, uwzględnione zostały postanowienia zawarte w art. 27f ust. 2 ustawy o finansowaniu gmin, iż wysokość tej subwencji na 1998 r. nie może być niższa od utraconej kwoty dochodu z tytułu częściowej likwidacji podatku od środków transportowych z roku 1997, zwaloryzowanej wskaźnikiem wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych w okresie pierwszych trzech kwartałów roku, w którym stawki ulegają podwyższeniu, w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego (w przypadku roku 1997 wskaźnik ten wyniósł 15,5%). Nie może więc być mowy o uszczupleniu dochodów gmin w związku z zastąpieniem zlikwidowanej od dnia 1 stycznia 1998 r. części podatku drogowego subwencją drogową dla gmin.    Ponadto trudno zgodzić się ze stwierdzeniem, że gminy ciągle tracą na skutek niedoszacowania ich finansów. Z przeprowadzonej analizy dochodów gmin za lata 1994-1997 wynika bowiem, że w tym okresie dochody własne gmin wzrosły nominalnie o 148,4%, a realnie o 52,7% (przy czym w 1997 r. w stosunku do roku 1996 dochody te wzrosły nominalnie o 29,3%, a realnie o 12,6%).    W 1997 r. w porównaniu z 1994 r. nastąpiło również zwiększenie kwoty dotacji z budżetu państwa na zadania własne gmin nominalnie o 292,7%, zaś realnie o 141,5%. Wielkość tych dotacji przekazanych gminom w 1997 r., w porównaniu do roku 1996, wzrosła o 22,3% nominalnie i o 6,4% realnie.    Minister    Leszek Balcerowicz    Warszawa, dnia 20 maja 1998 r.