Debaty sejmowex789 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach pracy

   Szanowny Panie Marszałku! W związku ze skierowaną do prezesa Rady Ministrów interpelacją pana posła Adama Stanisława Szejnfelda w sprawie waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach pracy, działając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, przekazuję następujące wyjaśnienia:    1. Rozpatrując przedstawiony przez pana posła problem, należy zwrócić uwagę, że ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach (DzU nr 83, poz. 373 z późn. zm.), która stworzyła podstawy prawne do dokonania waloryzacji i określiła jej zasady, opierała się na zasadzie dobrowolności, tzn. walne zgromadzenie spółdzielni (zebranie przedstawicieli) kwalifikowaną większością 3/4 głosów mogło samodzielnie podjąć decyzję o przeprowadzeniu tego procesu. Tak więc, co należy podkreślić, ww. ustawa nie przewidywała obowiązku przeprowadzenia waloryzacji, a jej dokonanie leżało w wyłącznej gestii samych członków spółdzielni.    Ustawa nie wprowadzała również szczegółowych rozwiązań w stosunku do zasad odnoszących się do udziałów członkowskich, wychodząc z założenia, że zarówno do udziałów bezpośrednich wniesionych do spółdzielni, jak i do zaliczonych na rzecz członków w wyniku waloryzacji obowiązują ogólne regulacje wynikające z Prawa spółdzielczego - m.in. w zakresie odpowiedzialności za straty spółdzielni, udziału w oprocentowaniu przy podziale nadwyżki bilansowej. Jedynym wyjątkiem od ww. zasady było wprowadzenie zakazu wypłaty udziałów pochodzących z waloryzacji przed upływem 5 lat. Wprowadzenie powyższej regulacji miało na celu zabezpieczenie spółdzielni przed możliwością wystąpienia na przestrzeni krótkiego okresu czasu roszczeń o wypłatę udziałów - w części pochodzącej z waloryzacji, a jednocześnie dawało spółdzielniom możliwość przygotowania się do zaspokojenia zgłaszanych z tego tytułu roszczeń.    Biorąc pod uwagę powyższe, trudno zgodzić się z opinią o ˝niedopatrzeniach popełnionych w procesie legislacyjnym˝. Spółdzielnie będące samodzielnymi podmiotami gospodarczymi, podejmując decyzje o waloryzacji miały pełne rozeznanie odnośnie do skutków, jakie wiążą się z przeprowadzeniem tego procesu, zarówno w zakresie przewidzianym w pierwotnym tekście ustawy, jak również przy podejmowaniu dodatkowej waloryzacji - podstawę do czego stworzyła zmiana ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. dokonana ustawą z dnia 7 października 1992 r. o zmianie ustawy o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości oraz ustawy o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach (DzU nr 80, poz. 406).    Należy również przypomnieć, że w trakcie prac nad projektem zmiany ustawy Ministerstwo Finansów, w ramach którego funkcjonował wówczas pełnomocnik rządu ds. spółdzielczości, wyrażało negatywne stanowisko odnośnie do poselskiej inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do rozszerzenia zakresu waloryzacji. W opinii Ministerstwa Finansów z dnia 28 maja 1992 r., skierowanej do pana posła Janusza Maćkowiaka przewodniczącego Komisji Nadzwyczajnej ds. rozpatrzenia projektów ustaw o zmianie ustawy Prawo spółdzielcze, wskazywano m.in., że: ˝Proponowana zmiana, bez określenia bliższych kryteriów, w praktyce oznacza stworzenie podstaw dla przysporzeń majątkowych dla obecnych członków, niezależnie od ich rzeczywistego zaangażowania finansowego w funkcjonowanie spółdzielni w postaci wniesionych udziałów. Rozpatrując powyższe zagadnienie, należy równocześnie zwrócić uwagę nie tylko na bezpośrednie efekty polegające na ewidentnym wzroście udziałów w chwili obecnej, ale (...) na rzeczywiste skutki zaistniałe po upływie 5-letniego okresu zawieszenia wypłat udziałów w części pochodzącej z waloryzacji. Obecna tendencja zmierzająca do maksymalnego wykorzystania na cele waloryzacji 50% funduszu zasobowego nie bierze pod uwagę wymiernych konsekwencji materialnych związanych z koniecznością wykonania zobowiązań - tzn. rzeczywistej wypłaty udziałów dla osób, które zrezygnują z członkostwa˝. Przedstawione powyżej zastrzeżenia nie zostały uwzględnione.    Można również przypuszczać, że konsekwencje związane z wypłatą udziałów pochodzących z przeniesienia części funduszu zasobowego na fundusz udziałowy nie były w pełni brane pod uwagę przez członków spółdzielni, szczególnie przy podejmowaniu uchwał o przeprowadzeniu dodatkowej waloryzacji.    2. W odniesieniu do przedstawionej przez pana posła propozycji rozwiązania problemu wypłaty zwaloryzowanych udziałów na rzecz byłych członków w drodze wydania akcji bądź udziałów w spółce powstałej w wyniku przekształcenia spółdzielni w spółkę prawa handlowego należy wskazać na istotne zastrzeżenia natury prawnej. Można bowiem wyrazić opinię, że realizacja koncepcji zakładającej zamianę roszczeń o wypłatę udziałów na akcje (udziały) w spółce - niezależnie od tego, czy miałoby to nastąpić z mocy prawa, czy też w wyniku wydanej na podstawie upoważnienia ustawowego decyzji organów spółki powstałej z przekształcenia spółdzielni - mogłaby być skutecznie zaskarżona przed Trybunałem Konstytucyjnym.    Podstawę do powyższej opinii mogą stanowić argumenty przytoczone przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 13 kwietnia 1999 r. sygn. akt K. 36/98. W swoim orzeczeniu Trybunał uznał, że art. 1 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw (DzU nr 108, poz. 683) w zakresie, w jakim wprowadził on do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw (DzU nr 83, poz. 373, z 1992 r. nr 18, poz. 74 i nr 80, poz. 406 oraz z 1994 r. nr 90, poz. 419) zdanie: ˝Ustalone w nim terminy stosuje się bez względu na datę ustania członkostwa˝ narusza postanowienia Konstytucji RP. Jak wynika z uzasadnienia, podstawę wyroku stanowił fakt, że zaskarżona przez rzecznika praw obywatelskich zmiana ustawy jest niezgodna z zasadą ochrony słusznie nabytych praw majątkowych przez to, że ogranicza prawo do wypłaty kwot udziałów przeniesionych z funduszu zasobowego w odniesieniu do byłych członków spółdzielni. Zastąpienie wypłaty zwaloryzowanych udziałów poprzez wydanie na rzecz osób uprawnionych akcji (udziałów) w spółce mogłoby również być potraktowane jako naruszające prawa tych osób, poprzez ograniczenie nabytych przez byłych członków uprawnień do wypłaty kwot udziałów.    Niezależnie od powyższego należy wskazać, że w obecnym stanie prawnym brak jest możliwości dokonania przekształcenia spółdzielni w spółkę prawa handlowego. Poselski projekt ustawy dotyczący tej problematyki, pomimo pozytywnego stanowiska rządu co do samej koncepcji stworzenia mechanizmu umożliwiającego przekształcenie, nie uzyskał aprobaty i został odrzucony przez Sejm w pierwszym czytaniu.    3. W odniesieniu do sformułowanego pytania odnośnie do zamierzeń rządu w zakresie ochrony interesów spółdzielni i byłych członków należy zwrócić uwagę, że spółdzielnie stanowią samodzielne podmioty gospodarcze, których majątek - zgodnie z Prawem spółdzielczym - jest prywatną własnością członków. Przeprowadzenie waloryzacji, jak i jej zakres wynikał z decyzji samych członków spółdzielni, co powinno być brane pod uwagę przy ocenie obecnej sytuacji będącej efektem podjęcia zobowiązań przekraczających możliwości finansowe spółdzielni.    Dlatego rozwiązania przedstawionego problemu w pierwszym rzędzie należałoby oczekiwać ze strony samych członków, co wiązałoby się z uzyskaniem odpowiedzi na pytanie, jakie kroki poczynili na rzecz swojej spółdzielni celem zapewnienia możliwości dalszego jej funkcjonowania np. w drodze pozyskania dodatkowych źródeł finansowych, uzyskania akceptacji dla rozłożenia spłaty należności na raty, zrekompensowania dalszego odłożenia terminu wypłaty zwoloryzowanych udziałów odpowiednim ich oprocentowaniem.    Niezależnie od powyższego ewentualne przygotowanie - mieszczących się w obowiązującym porządku prawnym - koncepcji rozwiązań zaistniałego problemu powinno być rozpatrzone przez samych spółdzielców, posiadających swoje struktury samorządowe w postaci Kongresu Spółdzielczego i Krajowej Rady Spółdzielczej, których zadania zostały w pełny sposób określone w Prawie spółdzielczym (art. 258-259).    Z poważaniem    Minister    Leszek Balcerowicz    Warszawa, dnia 27 grudnia 1999 r.