Debaty sejmowex789 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie rozważenia zniesienia obowiązku opłacania niektórych składek, w szczególności składek na ubezpieczenie emerytalne przez osoby rozpoczynające działalność gospodarczą

   W związku z przekazaną przez pana marszałka przy piśmie znak SPS-0202-6590/01 interpelacją pana posła Andrzeja Osnowskiego w sprawie rozważenia możliwości okresowego zniesienia obowiązku opłacania niektórych składek przez osoby rozpoczynające działalność gospodarczą pozwolę sobie przedstawić, co następuje.    Kwestia obowiązku ubezpieczenia społecznego została uregulowana przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 137, poz. 887, z późn. zm.). Art. 6 ustawy stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby będące na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą (w tym gospodarczą - w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej). Obowiązek ubezpieczeń oznacza również obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia. W przypadku osób prowadzących działalność pozarolniczą obowiązek ten trwa od dnia jej rozpoczęcia do dnia jej zakończenia.    Podstawę wymiaru składek dla osób prowadzących działalność gospodarczą stanowi zadeklarowana kwota, która nie może być niższa niż 60% przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwota najniższej podstawy wymiaru składki dla osób prowadzących działalność gospodarczą ulega proporcjonalnemu obniżeniu.    Jak wskazuje praktyka, zdecydowana większość osób prowadzących działalność gospodarczą deklaruje (niezależnie od faktycznych dochodów) minimalną ustawowo dopuszczoną kwotę podstawy wymiaru składek dla celów ubezpieczeń społecznych.    Należy pamiętać również o tym, że także system podatkowy (bez względu na wysokość dochodów) daje osobom prowadzącym działalność gospodarczą możliwość wydatnego zmniejszenia kosztów prowadzonej działalności poprzez system ulg i odliczeń. Między innymi art. 26 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy o podatku dochodowym pozwala na odliczenie od przychodu kwot składek na ubezpieczenia społeczne. Z kolei art. 27b ust. 1 tej ustawy pozwala na odliczenie od podatku kwot składek na powszechne ubezpieczenie zdrowotne.    Ustanowienie przez ustawodawcę określonego poziomu podstawy wymiaru składek dla poszczególnych grup ubezpieczonych ma być jedynie instrumentem odzwierciedlającym przeciętną sytuację dochodową w ramach danej grupy, nie może być natomiast traktowane jako instrument kreowania tej sytuacji, bowiem system ubezpieczeń społecznych nie jest do tego powołany. Jego zadaniem jest zapewnienie na określonym poziomie środków do życia osobom, które ze względu na swój wiek lub utratę (albo ograniczenie) zdolności do pracy utraciły (całkowicie lub częściowo) możliwości samodzielnego zarobkowania.    Sytuację osób prowadzących działalność gospodarczą w zakresie obowiązku ubezpieczeń społecznych (w tym opłacania składek na te ubezpieczenia) należy rozpatrywać w kontekście konstrukcji całego systemu emerytalno-rentowego, który na określonych warunkach w zamian za opłacanie składek o zdefiniowanej stopie procentowej zapewnia świadczenia w określonej wysokości.    Odnosząc się do propozycji pana posła, aby wyłączyć osoby rozpoczynające działalność gospodarczą, np. na okres 1 roku, z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne, należy stwierdzić, iż nie jest to możliwe. Po pierwsze, dlatego że opłacanie składek na to ubezpieczenie jest obowiązkiem ustawowym osób prowadzących działalność gospodarczą przez cały okres prowadzenia działalności. Drugim powodem jest wspomniana konstrukcja całego systemu emerytalno-rentowego, która nierozerwalnie łączy ze sobą obowiązek opłacania składek na oba te ubezpieczenia. Nie ma zatem możliwości opłacania tylko składki emerytalnej lub tylko rentowej. Podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu i opłacanie wymienionych wyżej składek wiąże się także z objęciem ubezpieczonych powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym.    Należy zwrócić uwagę, iż całkowite wyłączenie osób rozpoczynających działalność gospodarczą z obowiązku ubezpieczenia, choćby na okres 1 roku, byłby rozwiązaniem zbyt daleko idącym i oznaczałoby de facto pozbawienie tych osób jakiejkolwiek ochrony ubezpieczeniowej.    Roczna przerwa w ubezpieczeniu emerytalnym (zwłaszcza w przypadku osób młodszych) może co prawda nie przynieść zbyt dużych strat w wysokości przyszłej emerytury i raczej nie wpłynie na brak możliwości nabycia prawa do niej, natomiast w przypadku powstania niezdolności do pracy spowodowanej np. nieszczęśliwym wypadkiem lub wypadkiem przy wykonywaniu działalności może skutkować brakiem uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy, bowiem nie będą w tym okresie płynęły składki na fundusz rentowy i wypadkowy, a niezdolność do pracy powstanie w okresie niepodlegania ubezpieczeniu. Osoby te byłyby także nieobjęte ubezpieczeniem zdrowotnym, co skutkowałoby brakiem prawa do nieodpłatnej pomocy lekarskiej i zniżek przy zakupie leków.    Rozwiązanie takie trudno byłoby w tej sytuacji uznać za trafne, zwłaszcza wobec faktu, że przepisy ustawowe w zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego nie przewidują możliwości uzyskania świadczeń bez uprzedniego opłacania składek na te ubezpieczenia. Każde inne rozwiązanie musiałoby się natomiast odbywać kosztem pozostałych grup ubezpieczonych i podatników, co nie wydaje się być słusznym.    Odnosząc się do propozycji zwolnienia osoby rozpoczynającej prowadzenie działalności gospodarczej również od obowiązku płacenia składki na Fundusz Pracy, pragnę wyjaśnić, iż Fundusz Pracy jako państwowy fundusz celowy jest podstawowym instrumentem ekonomicznego łagodzenia skutków bezrobocia oraz aktywizacji osób pozostających bez pracy.    Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DzU z 2001 r. nr 6, poz. 56, z późn. zm.), źródłem dochodów Funduszu Pracy (poza dotacjami budżetu państwa) są obligatoryjne składki na Fundusz Pracy. Ustalane są one od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wynoszących - w przeliczeniu na okres - co najmniej najniższe wynagrodzenie. Składki na Fundusz Pracy opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.    Jak zostało stwierdzone w pierwszej części odpowiedzi na interpelację pana posła, zgodnie z art. 13 pkt 4 cytowanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, osoby prowadzące działalność pozarolniczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej do dnia zaprzestania jej wykonywania. Oznacza to, że na osobach prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą ciąży obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy przez cały okres wykonywania tej działalności, począwszy od dnia rozpoczęcia jej wykonywania.    Pragnę również podkreślić, że ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przewiduje zwolnienia od obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy, jednak osoby, o których mowa wyżej, nie zostały z obowiązku tego zwolnione.    Wprowadzenie natomiast proponowanych przez pana posła Andrzeja Osnowskiego zmian w zakresie zwolnienia osoby rozpoczynającej prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej od obowiązku opłacania składi na Fundusz Pracy przez okres np. 1 roku wymagałoby podwyższenia składki płaconej przez innych pracodawców lub przyjęcia rozwiązania, że osoby te w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie posiadałyby uprawnień do zasiłku i innych świadczeń przysługujących osobom pozostającym bez pracy.    Sekretarz stanu    Ewa Lewicka    Warszawa, dnia 13 czerwca 2001 r.