Debaty sejmowex789 Kadencja

Interpelacja w sprawie Państwowej Służby Archiwalnej

   Państwowa Służba Archiwalna wykonuje zadania w zakresie gromadzenia, przechowywania, opracowania i udostępniania materiałów archiwalnych. Działa w oparciu o ustawę o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach z dnia 14 lipca 1983 r. Nadzór nad zasobami archiwalnymi sprawuje minister edukacji narodowej przez naczelnego dyrektora Archiwów Państwowych, który jest centralnym organem administracji państwowej w sprawach państwowego zasobu archiwalnego. Naczelnemu dyrektorowi Archiwów Państwowych podlegają 32 archiwa państwowe przechowujące około 206 tys. metrów bieżących materiałów archiwalnych pochodzących z czasów od wieku XII po dzień dzisiejszy. Na zasób ten składa się ponad 17 mln jednostek inwentarzowych, w tym ok. 134 tys. dokumentów pergaminowych i papierowych, ponad 500 tys. map i planów, ponad 1 mln fotografii. Tylko w ubiegłym roku materiały archiwalne udostępniono ponad 132 tys. osób z kraju i zagranicy. W 1997 r. archiwa państwowe wykonały 70 tys. kwerend dla instytucji i osób prywatnych. Ustawowym zadaniem archiwów państwowych jest także nadzór nad ok. 7000 archiwów zakładowych (są to m.in. urzędy administracji państwowej, sądy i prokuratury, banki, instytucje naukowe i kulturalne, zakłady przemysłowe). Archiwa państwowe przeprowadzają rocznie ok. 3000 kontroli w archiwach zakładowych, wydają ponad 7000 zezwoleń na brakowanie dokumentacji niearchiwalnej, udzielają rocznie ok. 11 000 fachowych konsultacji, szkolą rocznie ok. 2000 pracowników zatrudnionych w archiwach zakładowych. Stan zatrudnienia w Państwowej Służbie Archiwalnej waha się obecnie w granicach 1300 pracowników.    Szanowny Panie Ministrze! Przytoczone tu dane, z konieczności w skrótowy sposób, pokazują, jak ważną jednostką jest Państwowa Służba Archiwalna dla czegoś, co zwykliśmy określać mianem niematerialnej kultury narodu. Dlatego też musi budzić ogromny niepokój stan materialny, w jakim w chwili obecnej znalazła się Państwowa Służba Archiwalna.    Trwający od lat niedostatek środków budżetowych spowodował znaczną dekapitalizację majątku trwałego archiwów, a także poważny niedobór bazy lokalowej. Stan ten uniemożliwia przejęcie w chwili obecnej ok. 60 tys. metrów bieżących akt z archiwów zakładowych.    Archiwa państwowe użytkują ok. 150 budynków i lokali, wybudowanych w zdecydowanej większości w XVII-XIX wieku z przeznaczeniem na inne cele. W związku z tym budynki te charakteryzują się małą wytrzymałością stropów, nie zapewniają właściwych warunków klimatycznych (temperatura i wilgotność powietrza) dla przechowywanych tam archiwaliów, nie spełniają norm w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W Polsce po II wojnie światowej nie wybudowano ani jednego nowoczesnego budynku z przeznaczeniem na archiwum, kiedy w sąsiednich Czechach tylko w latach dziewięćdziesiątych wzniesiono ponad 40 nowoczesnych budynków o takim przeznaczeniu.    Ocenia się, iż dla poprawy istniejącej sytuacji, na remonty, modernizacje i adaptacje budynków, budowę nowych obiektów dla archiwów, uzupełnienie wyposażenia archiwów i konserwację zgromadzonych dokumentów należy wydać w ciągu najbliższych lat co najmniej 200 mln zł (nie licząc wydatków na bieżącą działalność archiwów).    W 32 archiwach państwowych zatrudnionych jest, jak zostało już powiedziane, ok. 1300 pracowników, z czego połowa zatrudnionych ma wyższe wykształcenie, natomiast przeciętna płaca miesięczna wynosi niespełna 900 zł brutto. Tak niskie wynagrodzenie sprawia, iż następuje odpływ wykwalifikowanej kadry do innych instytucji (np. do Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, która oferuje zdecydowanie lepsze wynagrodzenie). W niedługim czasie doprowadzi to do sytuacji, w której archiwa państwowe pozbawione zostaną wykwalifikowanych i wykształconych przez siebie pracowników, doprowadzając tym samym do stanu, w którym nie będą zdolne wykonywać powierzonych im ustawowo i statutowo zadań. Brzmi to jeszcze dramatyczniej w kontekście ustawowego rozszerzenia zakresu obowiązków i objęcia nadzorem archiwów zakładowych jednostek samorządu terytorialnego.    W związku z ogromnymi zmianami, które w ostatnich latach zaszły w naszym kraju, jak również nałożeniem na Państwową Służbę Archiwalną nowych obowiązków, wydaje mi się, i wyrażam tu także zdanie ogromnej części środowiska polskich archiwistów, iż zaistniała pilna potrzeba uchwalenia przez Sejm RP nowej ustawy Prawo archiwalne, gdyż obowiązująca ustawa z roku 1983 nie przystaje już do aktualnej sytuacji prawno-ustrojowej.    Szanowny Panie Ministrze, bardzo proszę o odpowiedź, jak Ministerstwo Edukacji Narodowej kierowane przez pana zamierza rozwiązać problemy, z którymi boryka się Państwowa Służba Archiwalna, dla poprawy kondycji finansowej archiwów, w tym w szczególności w celu zahamowania odpływu wykwalifikowanej kadry pracowników polskich archiwów.    Poseł Józef Lassota    Kraków, dnia 16 grudnia 1998 r.